Żarki Twoje Miejsce na Jurze

Żarki to gmina położona w malowniczym i bogato rzeźbionym krajobrazie jurajskim,
w północnej części Jury Krakowsko – Częstochowskiej. Z uwagi na atrakcyjny widokowo
i turystycznie teren gmina została włączona do Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd.
W falisto - pagórkowatym krajobrazie dominują wzniesienia porośnięte lasami i malownicze ostańce skalne, niektóre o zaskakujących nazwach np. Wampirek w Czatachowie, czy Sroga Skała w Zaborzu.

Miasto Żarki  jest siedzibą gminy, która zajmuje powierzchnię 100,67 km2, co stanowi 0,83 % powierzchni województwa śląskiego. W mieście i dziesięciu sołectwach mieszka 8100 osób. Pierwsze wzmianki o miejscowościach leżących w obrębie gminy pochodzą z lat 1325-1327. Miasto ma ciekawą historię związaną z nazwiskami właścicieli: Myszkowskich, Korycińskich, Męcińskich, Steinkellerów. W gminie znajduje się 10 sołectw: Jaworznik, Jaroszów, Kotowice, Zawada, Czatachowa, Suliszowice, Wysoka Lelowska, Przybynów, Ostrów, Zaborze.

Żarki słyną z maryjnego sanktuarium z przepiękną figurką Matki Bożej Leśniowskiej – Patronką Rodzin oraz najlepiej zachowanych judaików w regionie częstochowskim ujętych
w Szlaku Kultury Żydowskiej. Miasto rozwój zawdzięcza kupcom i rzemieślnikom. Przywilej organizowania jarmarków żarczanie otrzymali przed 450 laty, do dzisiaj targowisko miejskie jest wizytówką gospodarczą miasta. Zakłady rzemieślnicze zastąpiły nowoczesne firmy rodzinne.
Szczególnie piękne i ekologicznie nieskażone są okolice Suliszowic, Czatachowy, Przewodziszowice, Zaborza, Ostrowa. Ciekawostką jest Szlak Edukacyjnych Zagród Agroturystycznych w miejscowościach Ostrów, Przybynów, Zaborze.
Aby zobaczyć jeden z najbardziej urokliwych fragmentów Jury należy się wybrać na wzgórze Laskowiec w Żarkach, przy drodze w kierunku Jaworznika. Tu bowiem najlepiej widać jeden z cudów natury – jurajską kuestę. Na wzgórzu znajdują się ruiny kościoła św. Stanisława z XVIII w., którego społecznym opiekunem jest żarczanin Wojciech Mszyca. Ciekawostka jest umieszczenia obok ruin jurajskich zegarów słonecznych, które odmierzają czas dla Żarek, Nowego Jorku i Tokio. Nieopodal Laskowca znajduje się “Babka” - długowieczna lipa drobnolistna, którą w 1954 r. wpisano na listę pomników przyrody. Miała wówczas 18 m wysokości i ok. 4,5 m w obwodzie. Liczy ponad 500 lat. O tej lipie krążą różne podania. Jedno z nich głosi, iż król Jan III Sobieski jadąc z wojskiem pod Wiedeń w 1683 r., wybrał miejsce na postój i odpoczynek pod rozłożystymi konarami ”Babki”.
Turyści koniecznie powinni odwiedzić pustelnię p.w. Ducha Świętego w Czatachowie. Najbardziej okazałą budowlą jest wymurowany z kamienia jurajskiego kościół z wieżą, wybrukowanym dziedzińcem i bramą posadowiony na wysokości ponad 400 metrów. Wzniesiony na przełomie wieków XX i XXI wysiłkiem kilku mężczyzn – pustelników, którzy w 1992 roku osiedlili się w Czatachowie.
Gmina Żarki oferuje możliwości wypoczynku dla turystów o różnych zainteresowaniach, szlaki piesze i rowerowe sprzyja rozwojowi turystyki, a bogata przeszłość jurajskiego miasteczka sprawia, iż pobyt w gminie może się okazać niezwykle interesującym. Bliskość szlaków komunikacyjnych, rowerowych i pieszych zachęca do aktywnego wypoczynku połączonego z poznawaniem dziedzictwa kulturowego i kulinarnego, gorąco polecamy spróbować chleb tatarczuch i żareckie obwarzanki odpustowe.
Przez Żarki przebiegają dogodne połączenia drogowe w kierunku Kielc, Częstochowy, Katowic i Opola. Gmina Żarki jest położona w odległości 53 km od Katowic i 39 km od Częstochowy.

Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej - Patronki Rodzin

Sanktuarium jest częścią zespołu klasztornego ojców paulinów, położonego w Leśniowie – przedmieściu Żarek. Powstanie sanktuarium wiąże się z legendą. Podaje ona, że źródło trysnęło, gdy w Leśniowie w 1382 r. zatrzymał się książę Władysław Opolski, wioząc do Częstochowy ikonę Czarnej Madonny. Spragnieni wędrowcy szukali wody - bez powodzenia. Książę Władysław polecił więc odprawić nabożeństwo przed obrazem Maryi, a wtedy na polanie trysnęło źródło. Stanęła tam dziękczynna kapliczka, a w niej podarowana figura Matki Bożej z Dzieciątkiem. Zaraz też zaczęli odwiedzać ją ludzie, szukający lekarstwa na cierpienia duszy i ciała. Leśniów stał się miejscem pielgrzymek i odpustów. Tak jest do dziś.

Najstarsza część klasztoru, kościół 1610 r. - ma charakter gotycko-renesansowy. Po północnej stronie świątyni znajduje się późnobarokowy klasztor (budowę rozpoczęto w 1755 r.), bez wyraźnych cech stylowych, składający się z czterech skrzydeł, z kwadratowym wirydarzem pośrodku. Na poziomie pierwszego piętra połączony jest chórem z kościołem. W latach 1963–1967 przeprowadzono gruntowną modernizację kościoła, ostatni remont – na 600-lecie sanktuarium – w 1988 r. W latach 1984–1986 ustawiono w leśnym parku 15 kapliczek różańcowych, w1994 r. wybudowano wolnostojącą dzwonnicę, w 2000 r. ołtarz polowy, kaplicę nad źródłem potoku oraz 14 stacji Drogi Krzyżowej wzdłuż muru przyklasztornego.

Największym skarbem Leśniowa jest gotycka figura "uśmiechniętej Maryi", ukoronowana papieskimi koronami, uznawana za jedną z najpiękniejszych maryjnych figur w Polsce, a także Europie. W 1967 r. Prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński, metropolita krakowski Karol Wojtyła oraz ordyna¬riusz częstochowski biskup Stefan Bareła koronowali cudowną figurę jako Patronkę Rodzin. Cudowna figura MB Leśniowskiej, pochodząca z XIV w. znajduje się w późnobarokowym ołtarzu głównym z I połowy XVIII w., przerobionym w 1856 r. i odnowionym w 1956 r.

Pierwotnie w Leśniowie był już drewniany kościół.  W 1325 r. rezydował tu pleban Mikołaj. Na przełomie XVI/XVII w. właściciel Żarek i Leśniowa, Jan Koryciński z Pilicy, ufundował nową, murowaną świątynie i przeniósł tam cudowną figurę. Kolejny właściciel Leśniowa, Józef z Kurozwęk Męciński, w 1706 r. sprowadził paulinów. Służyli tu do 1864 r., czyli roku kasaty dokonanej przez cara Aleksandra II. Powrócili w 1936 r., a rok później ustanowiono w Leśniowie nowicjat paulinów. Obecnie sanktuarium jest ważnym miejscem na trasie pielgrzymek maryjnych. W ostatnich latach zmienia się w Sanktuarium Rodzinnych Błogosławieństw.

Urok kościołów, kościółków i pustelni

Kosciół pw. Świętych Szymona i Judy Tadeusza w Żarkach, zbudowany w latach 1518-1522. Po pożarze w 1702 r. został odbudowany; w 1746 r. konsekrowany przez biskupa sufragana krakowskiego Michała Kunickiego. W latach 1846-1847 częściowo przebudowany. Wówczas uległa zmianie sylwetka wieży. Otrzymała ona barokowy chełm, rozebrany przez Austriaków w czasie I wojny światowej, a zrekonstruowany dopiero po 1970 r. W latach 1934-1939 przebudowano ołtarz główny, usunięto stalle i odmalowano kaplice Świętego Krzyża i św. Wojciecha. Po 1952 r. przeprowadzono renowację kościoła, łącznie z wieżą i sprawiono trzy dzwony. W ostatnich latach zakończono rekonstrukcję zabytkowych 21-głosowych organów piszczałkowych.

Kościół pw. św. Barbary w Żarkach sięga korzeniami starej drewnianej kaplicy, wzmiankowanej w 1595 r. Murowaną, obustronnie tynkowaną świątynię wzniesiono z łamanego kamienia wapiennego prawdopodobnie pod koniec XVII w. Pełniła funkcje kościoła szpitalnego. Jest to budowla orientowana, jednonawowa, z nieco węższym i dużym, zamkniętym półkoliście prezbiterium oraz kwadratową kruchtą od zachodu. Dachy dwuspadowe pokryte gontem, z czworoboczną drewnianą wieżyczką na sygnaturkę, usytuowaną pośrodku nawy.

Kościół pw. św. Stanisława w Żarkach, biskupa-męczennika, zbudowany został przed 1782 rokiem z łamanego kamienia wapiennego, na wzgórzu Laskowiec, w miejscu starej drewnianej kaplicy. Obiekt wzmiankowany był w 1595, 1748 i 1763 roku, jako przydrożna drewniana kaplica, przy ważnym trakcie handlowym prowadzącym z Krakowa  do Częstochowy. Od połowy XIX wieku kościół był już w ruinie.

Kościół pw. św. Mikołaja w Przybynowie wzniesiono najprawdopodobniej w połowie XVI w. - z kamienia, w miejscu drewnianego, istniejącego około 250 lat, a wspominanego w 1306 i 1470 r. Pierwszy murowany kościół ufundowała rodzina Myszkowskich. Był krótszy o 1/3 od obecnego, kryty gontem, bez sklepienia. Pierwotnie renesansowy, w 1770 r. z fundacji hrabiego Adama Męcickiego przebudowany został w stylu barokowym. Wtedy też kościół zasklepiono, przyozdobiono ornamentami z gipsu, stacjami Drogi Krzyżowej, popiersiami apostołów, ewangelistów i świętych. Biskup sufragan gnieźnieński Ignacy Kozierowski konsekrował świątynię 22 lipca 1777 r.

Kościół pod wezwaniem Świętego Jana w Jaworzniku budowany w latach 1991-2000, konsekrowany 2000 r. W 2001 roku w Jaworzniku utworzono parafię Miłosierdzia Bożego. W parafii znajdują się relikwie Św. Faustyny w relikwiarzu prof. Czesława Dźwigaja z Krakowa oraz figurka Matki Bożej Fatimskiej.

Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Kotowicach to dawna kaplica, przebudowana w latach 1939-1940 z remizy strażackiej. Parafia Najświętszej Marii Panny Różańcowej jest jedną z najmłodszych w gminie Żarki, założona w 1981 r.
W poszukiwaniu pustelniczej samotności

W gminie Żarki znajduje się jedyna w północnej Jurze -  Pustelnia pw. Ducha Świętego w Czatachowie to kościół z wieżą, wybrukowanym dziedzińcem i bramą posadowiony na wysokości ponad 400 metrów. Wzniesiony na przełomie wieków XX i XXI wysiłkiem kilku mężczyzn – pustelników, którzy w 1992 roku osiedlili się w Czatachowie. Początkowo, w pobliżu swoich drewnianych chat, postawili niewielką kapliczkę, ustawili bramę z napisem Pustelnia Ducha Świętego, całość otoczyli drewnianym płotem. Ta niewielka świątynia jest zachowana pod stropem nowego kościoła.

Dostępne do niedawna małe chatki eremitów odgrodzono wysokim płotem z patyków i wprowadzono klauzurę, dzięki temu nadano temu miejscu charakter małego klasztoru. Domki pustelników mają blaszane, strome dachy, w środku piece na drewno, prymitywne podstawowe wyposażenie. Są proste i surowe, jak życie tych, którzy w nich mieszkają. Pustelnicy nie mają dostępu do wygód współczesnego świata, kultywują ubóstwo, żywią się owocami lasu, mają pasiekę, żyją według własnej formuły. Większość czasu spędzają samotnie w swoich eremach, na własną rękę przygotowując nawet posiłki, izolują się od świata zewnętrznego. Obok chatek z drewna na skromnych podmurówkach bracia ustawili stacje drogi krzyżowej, kapliczki i różnej wielkości krucyfiksy. Bracia w szarych habitach, przepasani szerokimi skórzanymi pasami cenią milczenie, potrafią słuchać, prowadzą rekolekcje, misje, udzielają wsparcia. Początkowo bacznie obserwowani przez mieszkańców Cztachowy – wioski liczącej około 100 osób, dzisiaj wspólnie pracują i pomagają sobie nawzajem.

Wspólnota z Czatachowy działa w zgodzie z prawem świeckim i zasadami Kościoła katolickiego. Ojciec Stefan, założyciel czatachowskiej pustelni, jako pauliński zakonnik otrzymał od przełożonych zgodę na rozpoczęcie pustelniczego życia, już jako pustelnik obronił doktorat poświęcony odnowie duchowej człowieka.

Jurajskie okolice mają tradycje pustelnicze. Kilkanaście kilometrów od Czatachowy w Zrębicach istnieje drewniany kościół pod wezwaniem pustelnika św. Idziego, a w oddalonych o kilka kilometrów Żarkach – w dzielnicy Leśniów znajduje się Klasztor Ojców Paulinów. Zakon Pauliński, czyli Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, założony na Węgrzech w XIII w. przez bł. Euzebiusza, ma on na celu kontemplowanie Boga w samotności, kultywowanie modlitwy liturgicznej  i realizowanie ducha pokuty, krzewienie kultu Bogarodzicy, głoszenie słowa Bożego, sprawowanie sakramentów, zwłaszcza sakramentu pokuty. Najświętsza Maryja Panna, Królowa Pustelników, jest Matką i szczególną Opiekunką Zakonu.

Żarki miasto na styku kultury polskiej i żydowskiej

Żarki słyną z najlepiej zachowanych judaików w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Jest to jedyne miasto w północnej części województwa śląskiego z zachowaną dawną synagogą, kirkutem liczącym ponad 1100 macew oraz charakterystycznym układem urbanistycznym w centrum, które kiedyś było zamieszkane przez ludność pochodzenia żydowskiego.

W Żarkach częstym gościem jest Eli Zborowski, przewodniczący American and International Societies for Yad Vashem. Zborowski to żarczanin, obecnie mieszkający w Nowym Jorku, który przetrwał okupację za sprawą polskich rodzin Płaczków z Żarek i Kołaczów z Bobolic, które uratowały jego i jego rodzinę przed śmiercią.  Płaczkowie z Żarek są pierwszą rodziną z Żarek, która w 1978 r. otrzymała Medal Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. W 2007 roku medal za uratowanie Żydów otrzymali potomkowie Janiny i Jana Supernaków z Żarek.                    

W 2005 roku w centrum miasta wyznaczono Szlak Kultury Żydowskiej, na który składa się siedem przystanków w polskiej i angielskiej wersji językowej oraz strzałki kierunkowe, które wyznaczają kierunek wędrówki. Pierwszy przystanek przy ul. Koziegłowskiej w Żarkach (parking naprzeciw Karczmy Wiejskiej). Przejście trasy zajmuje około 1,5 h. Po drodze można zobaczyć uroczo położony i najlepiej zachowany w regionie kirkut, dawną synagogę z pierwotnym układem sal. Te zabytki robią wrażenie, podobnie, jak spacer wąskimi uliczkami obok zachowanych żydowskich domów. W Żarkach odczuwa się atmosferę miasta sprzed półwiecza, kiedy było tu więcej mieszkańców pochodzenia żydowskiego, niż polskiego. Powodem do dumy jest fakt pokojowego współistnienia narodów i religii.

Żarki były od XVII wieku małym, ale wielonarodowym miastem, w którym splatały się dzieje i losy Polaków oraz mieszkańców pochodzenia niemieckiego, rosyjskiego, ale przede wszystkim żydowskiego. Świadczą o tym m.in. wielojęzyczne nagrobki na tutejszych cmentarzach. Jeszcze dzisiaj niektórzy określają Żarki mianem "żydowskie". Od co najmniej XVII w. Żarki stanowiły miejsce żydowskiego osadnictwa. Z czasem wyznawcy judaizmu zorganizowali, za zgodą właściciela miasta, własny samorząd. Tutejsi Żydzi trudnili się handlem, rzemiosłem, finansami, przyczynili się do XIX-wiecznego uprzemysłowienia Żarek, współtworzyli elitę miasta, uczestniczyli także np. w walkach powstańczych i Września 1939 r. Przed II wojną światową w Żarkach żyło ok. 600 rodzin żydowskich, a ich członkowie mieli własne, ale i wspólne z chrześcijanami, organizacje i instytucje - oświatowo-kulturalne, sportowe, społeczno-polityczne. Wszystko to przerwały okupacja i Holokaust, pozostały jednak cenne ślady i pamięć.

Żareckie Kolorowe Jarmarki – targowisko z klimatem
Targowisko miejskie w Żarkach to największy w północnej części województwa śląskiego supermarket pod chmurką. Żareckie Jarmarki w każdą sobotę targ odwiedza 10 tysięcy klientów. Ale trudno się dziwić skoro lokalne produkty i przedmioty codziennego użytku można wybierać na 500 stoiskach zlokalizowanych na 1,5 hektara powierzchni.

 
Wszystko zaczęło się cztery wieki temu kiedy król Zygmunt August pozwolił gospodarzom Żarek urządzać trzy jarmarki w ciągu roku: na św. Stanisława, na Nawiedzenie Matki Boskiej i na Św. Andrzeja. Tyle mówią źródła historyczne. Dziś najstarsi ludzie pamiętają jedynie jarmarki na św. Stanisława. Trwały cały majowy tydzień a sprzedawano wyłącznie konie i owce. Już na dwa tygodnie przed jarmarkiem zjeżdżała szlachta z całej Polski, panowie, kupcy, handlarze. Przybywali kupce i z zagranicy, nawet z Włoch. Wynajmowali mieszkania i chlewy. I choć różne władze zmieniały a to miejsce, a to dzień handlowania to tradycja pozostała. Jej utrzymanie w dużej mierze zależało od ludności podchodzenia żydowskiego. Dzisiaj w Żarkach Żydów już nie ma, ale handel na targu w mieście na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich nadal się rozwija.  Kiedyś targ istniał na placu Starego Rynku przed kościołem parafialnym, po wojnie targowisko przeniesiono na plac przy stodołach.

Dziś chodzenie na zakupy na targ co sobotę to tradycja niemal w każdym żareckim domu i nie tylko, bo klienci przybywają z całego województwa śląskiego. Robienie sprawunków na targowicy, bo tak się mówi w Żarkach, ma swój klimat. Tu można się potargować, dotknąć towar, jest czas na rozmowę z zaprzyjaźnionym sprzedawcą. Wyjście na targ to często wyprawa całej rodziny. Panie idą pooglądać sukienki, dzieci żywe zwierzęta, a panowie zorientować się w cenach zboża lub żywca. Kiedyś Żarki słynęły z targów końskich, dzisiaj koni już coraz mniej, ale nadal oferuje się tu żywy inwentarz: trzodę chlewną, kaczki, kury, kozy, króliki.

W ostatnich latach władze Żarek przy wsparciu środków unijnych sporo zainwestowały na jarmarku: zmodernizowano główny deptak, zbudowano chodniki i parkingi w bezpośrednim sąsiedztwie targu, wybrukowano półtora hektara placu targowego i wykonano uzbrojenie pod planowane hale targowe.

Targ w Żarkach to i miejsce szczególne. Odbywa się bowiem przy kompleksie zabytkowych stodół włościańskich wybudowanych w II połowie 19 i początkach 20 wieku. Tak niezwykłe miejsce, będące wielkim spichlerzem, sprzyjało rozwojowi handlu. Dzisiaj handlowcy chętnie rozkładają swój towar w stodołach.  To efekt działalności Kupieckiego Sąsieku w Żareckiej Stodole, czyli odbywających się kilka razy w roku pokazów produktów tradycyjnych, i rękodzieła: ręcznie malowanych jaj strusich, koronek, rzeźb oraz lokalnych smakołyków: serów kozich wędzonych, chleba taraczucha, smalca, czy kwaśnicy. Kupiecki Sąsiek jest zawsze otwarty w sobotę przed Niedzielą Palmową, w sobotę w każdy długi weekend: majowy, po Bożym Ciele, po Matki Bożej Zielnej. Kupiecki Sąsiek otrzymał Certyfikat Częstochowskiej Organizacji Turystycznej za najlepszy produkt turystyczny w 2006 roku. Oprócz tego raz do roku urządza się Jurajskie Tragi Przedsiębiorczości. A w 2008 roku w odbył się I Festiwal Muzyki i Tańca w Żareckich Stodołach. Wszystko po to, aby tradycja handlowania przy stodołach w Żarkach utrzymała się przez kolejnych kilka wieków. 
Żareckie Jarmarki, ul. Piaski, czynne co sobotę i środę od wczesnych godzin porannych do godzin południowych, Informacje: UMiG Żarki, ul.Kościuszki15/17, Referat Gospodarki Komunalnej, tel. (34) 3148 036 w.45

Smaki jurajskiego stołu

Chleb tatarczuch ciemny słodki chleb wypiekany z maki gryczanej, z użyciem mleka, wody oraz drożdży. Gdy zaczyn drożdżowy wyrośnie, ciasto przekłada się na grube blachy i piecze w piecu chlebowym przez około 2 godziny. Jeden bochen waży około 7 kilogramów. Jest ciemny i ma słodki smak i jest to zasługa maki oraz proporcji dodawanych składników. Chleb utrzymuje wilgotność przez siedem dni. Jest polecany osobom cierpiącym na choroby układu pokarmowego, przyspiesza trawienie. Zawsze można go kupić na targu w Żarkach na stoisku przy ul. Piaski u pani Jadwigi Plesińskiej, której kram jest jednym najstarszych na targu. Tatarczuch jest nagrodzony Nagrodą Perłą w Konkursie Dziedzictwa Kulinarnego.

Żareckie obwarzanki odpustowe - obwarzanki nawleczone na sznureczki tworzą formę korali, czasami pojedyncze obwarzanki kuliste lub owalne, poprzedzielane są kolorowymi bibułkami, mają lekko-słodki smak i są wyrabiane z jaj, mąki pszennej, cukru i wody. Obwarzanki „nanizane” na sznurek, od lat towarzyszą odpustom i pielgrzymkom, lekkość i kruchość opierają na pianie jajecznej, w odróżnieniu od bajgli żydowskich nie zawierają w swoim składzie drożdży.  Piecze się je w specjalnym piecu parowym. W dniu 29 kwietnia 2008 roku żareckie obwarzanki odpustowe zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych w Ministerstwie Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Tatarczuch i żareckie obwarzanki odpustowe można kupić na targowisku miejskim na stoisku Jadwigi Plesińskiej (targ co środę i sobotę). Zamówienia można składać: J. Plesińska, ul. Mickiewicza 16, 42-310 Żarki, te.(34) 3148 573, 0668 322 228.

Pieczonki to jedna z tradycyjnych potraw przygotowanych w gminie Żarki. O charakterze tej potrawy decyduje zestaw składników oraz żeliwny garnek do pieczonek, który można nabyć na targu w Żarkach. Żeliwny kociołek wykładamy świeżymi liśćmi kapusty. Obieramy ziemniaki, czerwone buraczki, cebule krajemy w plastry. Kiełbasę i boczek kroimy w kostkę. Poszczególne składniki układamy warstwami. Ziemniaki, buraczki, kiełbasa, boczek i przyprawiamy do smaku solą i pieprzem, na każdą z warstw kładziemy  trochę smalcu. Na wierzchu tego przekładańca należy ułożyć liście kapusty i przykryć kociołek pokrywką. Tak przygotowany kociołek osadzić w żarze ogniska na około 1,5 h. Pieczonki są serwowane na życzenie  w agrogospodarstwach i ośrodkach wypoczynkowych w gminie Żarki.

Specjały z koziego mleka – mleko kozie kiedyś obecne na jurajskich stołach, dzisiaj nie jest już tak powszechne. Tak, jak nie jest powszechny wyrób potraw opartych o ten składnik. W gminie Żarki istnieje specjalistyczne gospodarstwo Kozia Zagroda, której właściciele nawiązują do dawnych tradycji i wprowadzają z powodzeniem produkty wyrabiane na podstawie koziego mleka m.in. ser kozi wędzony, sernik, nalewka. Specjały można zamówić w Koziej Zagrodzie: Dorota i Robert Chrostowscy, Ostrów, ul. Polna 3, 42-311 Żarki Letnisko, tel. 0698 780 055, www.jura.tur.pl/koziazagroda

Uroki wiejskiej zagrody - Szlak Edukacyjnych Zagród Agroturystycznych

Trasa rowerowa w kolorze żółtym z Poraja przez Choroń, Zaborze, Suliszowice, Jaroszów, Przybynów i Ostrów do Masłońskich długości 29 km. Początek i koniec szlaku przy stacjach PKP Poraj i Masłońskie - Natalin. Pomysł szlaku powstał w 2005 roku. Pięć zagród położonych w sąsiadujących ze sobą wsiach łączyły jedynie polne i leśne drogi. Uznano, że warto stworzyć ofertę turystyczną: zapraszać gości do oglądania zwierząt, opowiadać im o pracy w gospodarstwie, przewozić ich powozami konnymi lub saniami. W 2006 roku przedstawiciele myszkowskiego KLUB PTTK M-2 oddali do użytku szlak rowerowy (trasa Cz-7010y). Produkt jest laureat II nagrody w Konkursie „Piękna Wieś Województwa Śląskiego” w kategorii Przedsięwzięcia Odnowy Wsi w roku 2007, laureat II nagrody w „Konkursie na najlepszy regionalny produkt agroturystyczny” na  Targach Poznańskich w 2006 r., laureat certyfikatu za najlepszy produkt turystyczny Częstochowskiej Organizacji Turystycznej.

Zagroda plastyczno-kulinarna „Maciejówka”
Oferuje noclegi w pokojach z łazienką, kuchnię z wyposażeniem. Tu można się dowiedzieć jak wyglądało życie na wsi, jak wyrabiano masło, ser. Zobaczyć, jakimi urządzeniami dawniej się posługiwano. Zapoznać się z rękodziełem ludowym. Specjalizuje się w organizacji imprez dla grup dzieci, dorosłych i rodzin. Oferuje przejażdżki wozem konnym, kuligi, pieczonki, ogniska, specjały wiejskiej kuchni. Proponuje zajęcia plastyczne, sportowe, zielone lekcje, pokazy rycerskie, gotowe programy edukacyjne. Gospodarstwo agroturystyczne Maciejówka, Izabela i Jan Szewczyk, Gm. Żarki, Ostrów, ul. Jurajska 70, tel. 0609989464, www.iza.bigduo.pl, e – mail: iza.turystyka@pro.onet.pl

Kozia Zagroda
W 2007 roku gospodarze zdobyli III nagrodę za ser kozi wędzony wyrabiany metodą tradycyjną w konkursie Dziedzictwa Kulinarnego w woj. śląskim oraz Certyfikat Częstochowskiej Organizacji Turystycznej za najlepszą potrawę regionalną także dla sera. Można posłuchać opowieści o kozach, których stado spaceruje nieopodal, nabyć i spróbować mleka oraz wyrobów: ser biały kozi, ser biały wędzony, likier mleczny, szaszłyki z koźlęciny (na zamówienie) oraz sernik z koziego mleka (na zamówienie). Kozia Zagroda, Dorota iRobert Chrostowscy, Ostrów, ul. Polna 3, tel. 0698 780 055,www.jura.tur.pl/koziazagroda

Zagroda U Strusia
Gospodarstwo agroturystyczne położone w środku lasu. Strusie (cztery sztuki) spacerują po zagrodzie. Można kupić jaja strusie, wydmuszki, pisanki, pióra. Na miejscu nauka wędzenia mięsa i ryb, nornic walking, wypożyczalnia rowerów. Noclegi w starym drewnianym domu dla 4-6 osób z łazienką i kuchnią. Agroturystyka U Strusia, Małgorzata Dudek, Przybynów, ul. Łąkowa 22, tel. 0602310097, 0602527539, www.dudek.tur.pl

Zagroda z Końmi
Komfortowe warunki przez cały rok. Do dyspozycji pokoje 2,3,4 - osobowe, każdy z łazienką, sala z kominkiem (ok. 20 osób) wyposażona kuchnia z możliwością zorganizowania imprezy. Podwórko, parking, altana, grill, huśtawki, piaskownica, zwierzęta: konie, kuce, kozy miniaturki. Możliwość karmienia i obcowania z kucykami, jazdy w siodle, podróży wozem drabiniastym, bryczką, powozem konnym, saniami. W trakcie tworzenia skansen wsi jurajskiej „Ocalić od zapomnienia” z drewnianą chatą i kuźnią z przełomu XIX i XX w., (umeblowanie, stary piec, wyposażenie narzędzia i maszyny rolnicze). Gospodarstwo agroturystyczne ze stadniną koni „Pod Skałką”, Barbara i Artur Socha, Przybynów, ul. Częstochowska 1, (34) 3148829, 0601959790, 0515128 182, www.agroskalka.tur.pl

Zagroda z Końmi
Położona w urokliwej wiosce, nieopodal lasu i jurajskich ostańców, w cichej okolicy. Do dyspozycji gości pokój dwuosobowy z łazienką w domu gospodarza oraz miejsce w domu turystycznym dla 2 osób. Atrakcją obejścia są konie – hucuły (14 sztuk). Parking, grill, ognisko, przejażdżki konne, powozy konne. Agrogospodarstwo Hucuły, Mieczysław Liwoch, Zaborze, ul. Jurajska 13, tel. (34) 3148204. Informacje : www.szlakzagrod.pl

Fascynujący świat jurajskiej przyrody

Niewielki fragment terenu od miejscowości Żarki po osadę Jaworznik nosi nazwę Kuesty Jurajskiej. Jest to charakterystyczny odcinek progu skalnego (zwanego kuestą), ciągnącego się od Kluczy koło Olkusza aż po Częstochowę. Ta naturalna forma rzeźby terenu powstała w wyniku zróżnicowanej odporności na niszczenie warstw skalnych, nieznacznie nachylonych w jednym kierunku (zobacz rysunek). Jej wysokość względna wynosi koło Żarek 70m. Krawędź kuesty sięgającą do 390 m n.p.m. budują twarde wapienie jury górnej. Ku południowemu zachodowi próg opada stromo do pradoliny Warty, wyciętej w miękkich iłach i mułowcach jury środkowej. W przeciwnym kierunku - wśród pól Wyżyny Częstochowskiej - można dostrzec wierzchołki jurajskich skałek w Łutowcu.

Kuesta jest jednym z najlepszych punktów widokowych całej Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Od wieków przyciąga podróżnych rozległym widokiem na pradolinę Warty. Od kilku lat zwabia także paralotniarzy, których kusi korzystną ekspozycją stoku na zachodnie wiatry.

Wapienne podłoże Wyżyny Częstochowskiej sprawia, że wody opadowe uciekają w głąb ziemi kanałami krasowymi. Z tego powodu sieć rzeczna na obszarze gmin jurajskich jest słabo rozwinięta. Na powierzchni terenu woda pojawia się dopiero pod kuestą, na kontakcie wapieni z nieprzepuszczalnymi, ilastymi osadami jury środkowej. W niedalekim Rachwalcu (1,5 km na wschód) źródła są wyjątkowo obfite. Podmywając stok kuesty i przesuwając się sukcesywnie za nim, w górę biegu wody, wyżłobiły z czasem głęboką dolinkę, wciętą poprzecznie w krawędź progu.  Obfitość wód wypływających z Rachwalca dała początek położonym poniżej licznym stawom rybnym Jaworznika – miejscowości, która słynie ze hodowli karpi, amurów i pstrągów.
Spod kuesty wybijają także inne źródła na terenie gminy m.in. źródło leśniowskie, Źródło Spod Brzozy - uznane za pomnik przyrody nieożywionej, wypływ położony jest na wysokości około 340 m n.p.m., woda źródlana odpływa meandrującą strugą w kierunku Żarek, gdzie łączy się z wodami z innego źródła wypływającego w Żarkach: słynnego źródła w Leśniowie. Od tego miejsca potok nosi nazwę Leśniówka (prawobrzeżny dopływ Warty w dorzeczu Odry).

Ciekawym źródłem jest to w Zaborzu usytuowane pod wysokim piaszczystym wałem wydmowym. Woda odpływa szeroką strugą, która została uregulowana, a poniżej drogi Zaborze-Biskupice wybudowany został zbiornik rekreacyjny „Zaborze”. Wypływ jest okresowy i wykazuje bardzo dużą zmienność wydajności oraz zaniki wypływu trawjące nawet kilka lat.

Elementem charakterystycznym są wapienie jurajskie i leżące na nich piaski eksploatowane w wielu niedużych wyrobiskach tzw. kamionki znajdują się na obrzeżach wsi m.in. w Jaroszowie. Wśród kamieni tu pozyskiwanych występują w bardzo dużych ilościach amonity, najczęściej w formie skamieniałych muszli. Mieszkańcy mają plan uruchomienia Jurajskiego Ogrodu Edukacyjnego.
Jurajskie kamienie powszechnie wykorzystuje się w architekturze i budownictwie. Od wieków z białego budulca wnosiło się domy, kościółki, czy zabytkowy stodoły przy ul. Ofiar Katynia w Żarkach.
Ciekawostką jest, iż wokół Suliszowic rozciąga się tzw. skalista "pustynia" , czyli odsłonięty teren usiany formami skalnymi o przeróżnych kształtach, z okolic których roztaczają się malownicze widoki na całą okolicę. Między Suliszowicami i Siedlcem na zachód od niebieskiego Szlaku Warowni Jurajskich wznosi się skała Turkawka - skała z oknem skalnym i "jaskinią skarbów".

W Gminie Żarki koniecznie zobacz:
 
Sanktuarium Matki Bożej Patronki Rodzin w Leśniowie – Żarkach
Kultem otoczona jest figurka Matki Bożej Leśniowskiej z XIV wieku – Madonny, która ma ponoć najpiękniejszy uśmiech w Polsce. Mają tu miejsce liczne łaski uzdrowień fizycznych
i duchowych za sprawą żarliwych modlitw i cudownego źródełka. Nad figurką i interesującym pod względem architektonicznym (XVI/XVIII w.) ośrodkiem religijnym od 300 lat opiekę sprawują paulini. Kościół i nowicjat pauliński otoczone pięknym ogrodem zachęcają do duchowego spotkania z Matką Bożą, skupienia i wypoczynku

Judaika
W pobliżu ul. Polnej w Żarkach zachował się jeden z obecnie największych i najciekawszych jurajskich cmentarzy żydowskich. Założony w 1821 r. był trzecim z kolei kirkutem w mieście, rozciągając się - po późniejszej rozbudowie - na powierzchni 1,5 ha. Do naszych czasów zachowało się ok. 1100 nagrobków - w całości lub w szczątkowych formach. Widać stojące i powalone stele - macewy, groby tumbowe i obramowane, resztki obelisków - z piaskowca, wapienia, granitu, betonu. Podziwiać można bogatą symbolikę (np. niespotykany motyw gwiazdy 8 i 12-ramiennej), liternictwo i zdobienia. Unikatowe są inskrypcje hebrajsko-polskie, czy z arabskimi datami. Kirkut znajduje się na Szlaku Kultury Żydowskiej.

Zespół Stodół
Na zabytkowy zespół stodół składa się około 40 budynków, które powstawały w drugiej połowie XIX wieku i w początkach XX. Budowano je w skupisku, z dala od zabudowań mieszkalnych ze względu na zwartą zabudowę w centrum. Pierwotnie stodoły były drewniane, kryte słomą. Służyły nie tylko jako spichlerze, zamieniano je w koszary. Kwaterowało w nich wojsko przechodzące przez Żarki w czasie I i II wojny światowej.

Charakterystyczna Zabudowa
Stara, historyczna zabudowa Żarek, miasta wiekowego i zacnego, była bardzo zwarta. Centrum miasta – Stary Rynek i uliczki, które się z nim łączą do dzisiaj zachowały swój koloryt. Przelotowe sienie i podwórka, mury z kamienia wapiennego, domy jakby poprzyklejane do siebie. Do dziś zachował się labirynt wąskich, krętych uliczek np.  przy ul. Kościelnej. Kiedyś w centrum odbywały się słynne Jarmarki Świętego Stanisława. Tu kwitł na co dzień i w dni targowe handel i usługi.

Leśniowskie Źródełko
Jego powstanie wiąże się z legendą. Wracający z Rusi w roku 1382 śląski książę Władysław Opolczyk, bezskutecznie poszukując wody w okolicy dzisiejszego Leśniowa – dzielnicy Żarek, zwrócił się w pokornej modlitwie do Matki Bożej i uzyskał łaskę, bo nagle wytrysnęło obfite źródło, dające początek istniejącemu do dziś potokowi Leśniówka. W dowód wdzięczności pozostawił w kaplicy przy źródle figurkę Matki Bożej, którą wiózł razem z Cudownym Obrazem „Czarnej Madonny”. Gotycka statua jest przedmiotem bardzo żywego kultu.

Cmentarz Kotowice
Zabytkowy Cmentarz Wojenny w Kotowicach jest trzecim, co do liczby pochowanych wojennym cmentarzem jurajskim. Powstał bezpośrednio po walkach toczonych tu w listopadzie 1914 roku. Ostateczny wygląd nadano mu w latach 1917 – 1918. Pierwotnie spoczywało tu około 800 żołnierzy armii austriackiej, niemieckiej i rosyjskiej. W 1936 roku akcji komasacyjnej przeniesiono tu zwłoki poległych i wyposażenie nagrobne z likwidowanych innych nekropolii wojennych. Obecnie spoczywa tutaj prawie 2000 poległych żołnierzy Wielkiej Wojny 1914-1918.

Żareckie ciekawostki
Rycerska Drużyna Miasta Żarki
42-310 Żarki, ul. Leśna 19
tel (34) 314 81 06, kom. 0602 707 608, 0501 538 610

Rycerze i damy dworu w kolorowych historycznych strojach uświetniają swoimi popisami niejedną imprezę o ogólnopolskim charakterze. Przedstawiciele tego bractwa odgrywają jedną z czterech najważniejszych scen w czasie inscenizacji Bitwy pod Grunwaldem. Walczą w 10 rycerskich turniejach o ogólnopolskim znaczeniu.
Drużyna z Żarek specjalizuje się przedstawieniach rycerskich z czasów wczesnego średniowiecza (IX i X wiek), krucjat (XII i XIII wiek), późnego średniowiecza ( XIV i XV wiek) oraz szlacheckiej Polski.
Prowadzi kilka sekcji w tym: łucznictwa, jazdy konnej, tańców z ogniami, fechtunku białą bronią, artylerii średniowiecznej, bicia starych monet, tańców dawnych. Tak szeroki wachlarz umiejętności sprawia, że Rycerska Drużyna Miasta Żarki jest w stanie obsłużyć imprezę dla wymagającego widza.

Galeria rzeźby w drewnie
42-310 Żarki, ul. Myszkowska 57
tel. (34) 314 88 61, kom. 0604 861 300
prowadzenie: Janusz Ochocki

Galeria działa w pomieszczeniach zaadaptowanych po oborze. Prezentowana jest tu autorska rzeźba plenerowa, ogrodowa. Na miejscu można zobaczyć, jak pracuje Janusz Ochocki.
Z wykształcenia zootechnik po Akademii Rolniczej w Krakowie, ale z zamiłowania rzeźbiarz, poeta. Laureat III nagrody w II Ogólnopolskim Konkursie Rzeźby Plenerowej w Mykanowie w 2001 roku. Uczestnik Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Nieobojętnej, autor wierszy do tomiku pt. „Zamiast milczenia”.  Artysta przyjmuje chętnie turystów zorganizowanych oraz indywidualnych, wycieczki szkolne. Galeria to ciekawe miejsce na zorganizowanie lekcji szkolnej na temat rzeźby W galerii można urządzić spotkanie integracyjne, wieczór poetycko-muzyczny, kabaretowy.

Iza Pamięci w Zespole Szkół w Żarkach, 42-310 Żarki, ul. Myszkowska 50, tel. (34) 3148024, (rezerwacja terminów)

Teksty: Katarzyna Kulińska-Pluta, Wojciech Mszyca, Ireneusz Felisiak, Andrzej Tyc,

drukuj dokument